Yazar: admin

Risk İletişimi, Toplum Katılımı ve İnfodemi Yönetimi (RCCE-IM) İçin İKİNCİ ADIM: AMAÇLARI, SONUÇLARI, HEDEFLERİ, TEMEL BAŞARI (PERFORMANS) İNDİKATÖRLERİNİ BELİRLEMEK

(İçerik Dünya Sağlık Örgütü Avrupa Bölgesi tarafından “The Pocket RCCE-IM Plan Creator” adlı yönlendirme belgesinin ikinci bölümünden yararlanılarak hazırlanmıştır. Belgenin orijinal formatına aşağıda gösterilen kaynaktan erişilebilir)

Risk İletişimi, Toplum Katılımı ve İnfodemi Yönetimi (RCCE-IM) çalışmalarına rehberlik edecek kapsayıcı ve uzun vadeli amaçları (goals) belirlemek gerekir. Bu adım çalışılan konu hakkında neden eylem içinde olunması gerektiğin anlaşılmasına yardımcı olur.

RCCE-IM planlamasında; sonuçları (outcomes) tanımlamak, amaçların gerçekleşmesine katkı sunmak için hangi eylemlerde bulunulacağına işaret eder. Sonuçların tanımlanması amaçların tanımlanmasından sonra ve hedeflerin belirlenmesinden önce yapılmalıdır. Sonuçlar, hedef grup odaklıdır ve hedef grup için istenilen değişimi ve eylemleri tanımlar.

Sonuçları belirlemek için aşağıdaki sorulara yanıt aranması uygun olur:

  1. Ulaşılmak istenilen amaç nedir? (Geniş bir amaç tanımlanır. Örneğin; COVID-19 nedenli ölümlerin azalması gibi)
  2. Hedef grubunuz kimdir? (Amacınıza uygun hedef grup belirlenebilir; örneğin yaşlı erişkinler gibi)
  3. Hedef grubun hangi eylemleri yapması istenmektedir? (Spesifik bir eylem belirlenmelidir. Örneğin; yaşlı erişkinlerin aşılanması gibi)

Hedeflerin (objectives) belirlenmesi de son derece önemlidir. Hdefler, sonuca ulaşmak ve amaca katkı sunmak için atılması gereken adımları/eylemleri tanımlar. Konu RCCE-IM açısından incelendiğinde aşağıdaki hedefler uygun olur:

  1. Farkındalık kazanımı ile ilgili hedefler
  2. Tutum geliştirici hedefler
  3. Davranışa ilişkin hedefler

Hedeflerin spesifik, ölçülebilir, ulaşılabilir, uyumlu/ilgili ve zamana uygun şekilde planlanması gerekir. Bu konuda pratik bir yaklaşım SMART algoritmasıdır. Örnekler aşağıda yer almaktadır:

Spesifik (Spesific): Hedefin neye ulaşmak istediği net bir şekilde belirlenmelidir (örneğin; yaşlı erişkinler arasında COVID-19 aşılama yüzdesinin artırılması).

Ölçülebilir (Measurable): Hedefin sonut olarak ne kadar değişeceğine ilişkin bir belirleme yapılabilir (örneğin; COVID-19 aşılama yüzdesinin %15 artırılması).

Ulaşılabilir (Achievable): Hedefin mevcut kaynaklar dikkate alındığında gerçekçi olması gerekir (örneğin; yaşlı erişkinler arasında COVID-19 aşılama yüzdesinin toplum katılımı sağlanarak %20 artırılması).

Uyumlu/ilgili (Relevant): Hedefin amaç ve önceliklerle uyumlu olması gerekmektedir (örneğin; yaşlı erişkinler arasında COVID-19 aşılaması hastalık nedeniyle meydana gelen ciddi komplikasyonları azaltmak için önemlidir).

Zamana uygunluk (Timebound): Hedefin zamanlamasının da rasyonel bir şekilde yapılması gerekmektedir (örneğin; yaşlı erişkinler arasında COVID-19 aşılama yüzdesinin altı ay içinde %20 artmasını sağlamak).

RCCE-IM çalışmalarını kolaylaştırmak için temel başarı (performans) indikatörlerinin belirlenmesi gerekir (key performance indicators). Temel performans indikaörleri hedeflere yönelik ölçülebilir değerledir ve farkındalık, tutum ve davranışlardaki değişimi değerlendirmeye yardımcı olur. Niceliksel ve/veya niteliksel olabilir. Örnekler aşağıdadır:

Niceliksel (sayısal) indikatörler: Örneğin; erişim, etkileşim, farkındalık değişimi, eylemlerdeki değişim yüzdeleri, vb.

Niteliksel (kalitatif) indikatörler: Örneğin; tutum, toplumda duyulan güven, toplumun onayı, memnuniyeti

Dr. Dilek Aslan, 4.6.2026

Kaynak

https://rise.articulate.com/share/9AmP9g5nHxNzBObewyBPztGXED42wk64#/lessons/PDUw-kVr8u6pUMpELKmQIgrINy9ZCb8_

Risk İletişimi, Toplum Katılımı ve İnfodemi Yönetimi (RCCE-IM) İçin İLK ADIM: DURUM ANALİZİ YAPMAK

(İçerik Dünya Sağlık Örgütü Avrupa Bölgesi tarafından “The Pocket RCCE-IM Plan Creator” adlı yönlendirme belgesinin birinci bölümünden yararlanılarak hazırlanmıştır. Belgenin orijinal formatına aşağıda gösterilen kaynaktan erişilebilir)

Durum analizi yapabilmek, dışsal/çevresel koşulları değerlendirerek sağlık riskleri ile ilgili iletişim kurma, toplum etkileşimi sağlama ve infodemi yönetimi ile ilgili olanakları ve zorlukları anlamaya yardımcı bir adımdır. Bu adım, kurumların, daha geniş ölçekte ülkelerin zorluklarla baş etme kapasitesine ilişkin ipuçları verir.

Durum analizini yapabilmek için sık kullanılan bir yaklaşım PESTEL ANALİZİdir. Çerçeve bir yaklaşım sunan PESTEL analizi RCCE-IM planını etkileyebilecek çevresel faktörleri değerlendirir. PESTEL analizinin; tehditler ve olanaklar konusunda erken uyarılar, dışsal faktörlere daha geniş bir bakış açısı sağlaması, davranışlara ilişkin daha derin anlama ve sezgiler gibi avantajları bulunmaktadır. PESTEL, ingilizce sözcüklerin baş harflerinden oluşan bir algoritmadır. Bu algoritma aşağıda açıklanmıştır:

Political-Politik faktörler (hükümet politikaları, acil durum planlamaları, güven ve iletişim stratejileri, sağlığı etkileyen majör olaylar)

Economic-Ekonomik faktörler (ekonomik büyüme, istihdam, sağlığı ve RCCE-IM için etkili olan sağlık hizmetlerine erişim

Social-Sosyal faktörler (kültür, demografik yapı, toplumun sağlık müdahalelerine yönelik tutumları)

Technological-Teknolojik faktörler (medya olanaklarına erişim, internet kullanım düzeyi, sağlık okuryazarlığı, risk iletişimini ve sağlık bilgisine erişimi etkileyen dijital okuryazarlık)

Environmental-Çevresel faktörler (iklim ile ilişkili riskler, doğa kaynaklı afetler, acil durumlar ve bu durumların RCCE-IM üzerindeki etkileri)

Legal-Yasal faktörler (acil durumlarda verilen yanıtları etkileyen yasal düzenlemeler)

Dr. Dilek Aslan, 3.6.2026.

Kaynak

https://rise.articulate.com/share/9AmP9g5nHxNzBObewyBPztGXED42wk64#/lessons/lGQKpst1SrX5zK6MvQDJiI___xmwq1nB

Türkiye’de Tütün Kullanımı…

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından Türkiye Sağlık Araştırması, 2025 yayınlandı. Verilere göre; Türkiye’de tütün ürünü kullanımı artma eğilimindedir. Ülkemizde 2025 yılında 15 yaş üzeri her 100 kişinin yaklaşık 33’ü halen tütün ürünü kullanmaktadır (%33,2). Sonuçlar tütün kontrolü politikalarının gözden geçirilmesi gerektiğini ve artma eğilimin tersine çevrilmesinin önemli bir öncelik olduğunu ortaya koymaktadır.

Dr. Dilek Aslan, 3.6.2026

Kaynak https://veriportali.tuik.gov.tr/tr/statistical-themes

Risk İletişimi, Toplum Katılımı ve İnfodemi Yönetimi (RCCE-IM): Temel İlkeler

Dilek Aslan, 2.6.2026

(İçerik Dünya Sağlık Örgütü Avrupa Bölgesi tarafından “The Pocket RCCE-IM Plan Creator” adlı yönlendirme belgesinin giriş bölümünden yararlanılarak hazırlanmıştır. Belgenin orijinal formatına aşağıda belirtilen kaynaktan erişilebilir)

Risk İletişimi ve Toplum Katılımı (RCCE), Uluslararası Sağlık Tüzüğü (2005) (IHR) kapsamında yer alan temel bir kapasitedir. Uluslararası Sağlık Tüzüğü sınırları aşan akut halk sağlığı olaylarını yönetmek için Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) üyesi Devletler tarafından imzalanmış bağlayıcı bir çerçevedir.

Sağlıkla ilgili acil durumlarında birlikte çalışması gereken ve birbirleri ile ilişkili tek bir disiplin olan Risk İletişimi, Toplum Katılımı ve İnfodemi Yönetimi (RCCE-IM) için belirlenmiş amaçlar aşağıdadır:

Yaşam kurtaran sağlık bilgisi ve öneriler sunmak

Etkilenen toplumlarla birlikte müdahaleler tasarlamak

İnfodemiye karşı direnç oluşturmak ve infodemiyi yönetmek

Acil durumların doğru yönetilebilmesi için RCCE-IM’nin ulusal acil durum planlarına entegre edilmesi, karar alma süreçlerinde var olması, uzman profesyoneller tarafından yönetilebilmesi ve ekonomik açıdan sürdürülebilir olmasının sağlanması gerekmektedir.

Küresel Sağlık Acil Durumlarına Hazırlık, Müdahale ve Direnç çerçevesi, Hazırlık 2.0 ile birlikte, RCCE-IM’yi beş temel alt sistemden biri olan Toplum Koruması’nın merkezine yerleştirmiştir. Dünya Sağlık Örgütü’nün On Dördüncü Küresel Çalışma Programı (2025-2028) ve DSÖ İkinci Avrupa Çalışma Programı (2026-2030), RCCE-IM’yi acil durum yönetiminin temel bir bileşeni olarak kabul etmektedir.

Risk İletişimi, Toplum Katılımı ve İnfodemi Yönetimi, acil durumun döngüsü içerisinde dört temel ilke tarafından yönetilir:

  1. Şeffaflık ve erken duyurular/paylaşımlar
    • Bilgilerin zamanında paylaşılması
    • Her zaman bilinenlerin ve bilinmeyenlerin paylaşılması
  2. Koordinasyon
    • Sağlıkla ilgili acil durumlarda etkili bir şekilde RCCE-IM koordinasyonu sağlık otoritelerinin liderliğinde, sektörler, seviyeler ve uluslararası ortakların aktif katılımıyla ve acil durum yönetiminin tüm aşamaları için net rol ve süreçler belirlenerek kurumsallaştırılmalıdır.
    • Koordinasyonun etkili olabilmesi için aşağıdakilerin tamamlanması gerekir:
      • Sektörler arası RCCE-IM grupları oluşturmak
      • İş birliğine dayalı RCCE-IM stratejileri veya planları geliştirmek
      • Yönetim kademeleri arasında kararları uyumlu hale getirmek ve mesajları iletmek
      • Bilgi ve önerilerin paylaşımı için standart operasyonel işlem taslağı hazırlamak
      • Sosyal dinleme araçlarından elde edilen bulguları değerlendirmek
      • Risk iletişim kanallarından yararlanmak
      • Ortak ağlar aracılığıyla topluluklarla etkileşim içinde olmak
  3. Dinleme
    • Bireylerin farklı düzeylerdeki algıları ve gereksinimleri iyi anlaşılmalıdır. Bu adım acil durumlarda etkili bir şekilde planlama ve müdahale aşamalarında kilit öneme sahiptir.
    • Çevrimiçi/dijital ve fiziksel sosyal dinleme yollarını/yöntemlerini kullanmak
  4. Etkili iletişim kanallarının ve güvenilir kişilerin seçilmesi

Her bir ilke, güvenin oluşturulmasına ve sürdürülmesine yardımcı olur. Güven duygusu ise bireylerin yetkililerin motivasyonunu, uzmanlığını, dürüstlüğünü ve empati yeteneğini nasıl algıladığına göre şekillenir:

-Motivasyon: Gizli bir gündem yoktur, amaç insanların sağlığının korunmasıdır.

-Uzmanlık: İşin yapılabilmesi için yeterli düzeyde beceri ve kapasite mevcuttur.

-Dürüstlük: Bilgi saklanmaz, her zaman doğru söylenir. Açık ve net olunur.

-Empati: Bireyler önemlidir, endişeler anlaşılmalıdır.

On modül genel bir akış izler, ancak sıralı değildirler. Örneğin, topluluk katılımı ve bilgi salgını yönetimi risk iletişimiyle birlikte çalışır ve İzleme, değerlendirme ve öğrenme (MEL) baştan sona entegre edilmelidir. Birçok eylem aynı anda gerçekleşecektir.

RCCE-IM kapasitesi geliştirebilmek için on temel adım tanımlanmıştır. Bu adımlar her zaman ardışık olmayabilir. Adımlar aşağıda isim olarak yer almıştır:

  1. Durum analizi yapmak
  2. Amaç, çıktı ve hedefleri belirlemek
  3. Bileşenlerle koordinasyon
  4. Hedef grubu dinlemek
  5. Hedef gruba yönelik mesajları oluşturmak ve denemek
  6. Kullanılacak mekanizmaları/kanalları seçmek
  7. Toplum katılımı sağlamak ve toplumları güçlendirmek
  8. İnfodemiyi yönetmek
  9. İnsan ve finansal kaynakları organize etmek
  10. Değerlendirmeyi ve öğrenme sürecini izlemek

Kaynak

WHO, RCCE-IM Plan Creator-Introductory module https://rise.articulate.com/share/9AmP9g5nHxNzBObewyBPztGXED42wk64#/lessons/lGQKpst1SrX5zK6MvQDJiI___xmwq1nB

Dünya Bağışıklama Haftası: Aşılar Her Nesilde İşe Yarar.

Dünya Bağışıklama Haftası her yıl nisan ayının son haftasında kutlanmaktadır.

Bu yıl, Dünya Bağışıklama Haftası 24-30 Nisan 2026 tarihleri arasındadır.

Bağışıklama Temel Sağlık Hizmetleri için bir anahtardır.

Bağışıklamanın sağlanması için aşılar halk sağlığının korunması için en güçlü araçlar arasındadır.

Son 50 yılda aşılar 150 milyondan fazla hayat kurtarmıştır. Aşılar sayesinde 1974 yılından bu yana 150 milyon hayat kurtarıldığı, 30 hayati tehlike yaratan hastalık ve enfeksiyonun önlendiği belirtilmektedir. Aşılar sayesinde her yıl difteri, tetanoz, boğmaca, grip ve kızamık gibi hastalıklardan kaynaklanan 3,5-5 milyon ölüm önlenmektedir. Sıtma, HPV, kolera, dang humması, menenjit, RSV, Ebola ve mpox’a karşı geliştirilen yeni aşılar da önemli kazanımlar sağlamaktadır.

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), sadece 2024 yılında 20 milyon çocuğun en az 1 doz aşı olmayı kaçırdığına dikkat çekmektedir.

Bu yıl (2026), Dünya Bağışıklama Haftası süresince DSÖ “Aşılar her nesilde işe yarar” temasını öne çıkarmıştır. Bu vesileyle aşıların nesiller boyunca insanları, aileleri ve toplumları güvenli bir şekilde koruduğu ve geleceğin bu sayede güvence altına alacağı hatırlatılmaktadır.

Bireylerin, ailelerin kendilerini, çocuklarını ve gelecek nesilleri koruyacak bilinçli bir şekilde doğru kararlar almaları toplumda güven oluşturarak, her zaman doğru bilgileri paylaşarak sağlanabilir.

Dr. Dilek Aslan, 23.4.2026

Kaynaklar

  1. WHO, World Immunization Week https://www.who.int/campaigns/world-immunization-week
  2. WHO, https://www.who.int/campaigns/world-immunization-week/2026
  3. WHO, Vaccines and immunization https://www.who.int/health-topics/vaccines-and-immunization#tab=tab_1

Türkiye’de yaşlı erişkinlerin toplam nüfus içindeki payı artmaktadır (2025)

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından yayınlanan Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi verilerine göre ülkemizde yaşlı erişkinlerin toplam nüfus içindeki payı artma eğilimindedir. Yayınlanan en son veri 31 Aralık 2025 tarihine ait olup 65 yaş ve üzeri erişkinlerin toplam nüfus içindeki payı %11,1 olarak kayıtlara geçmiştir. Aynı tarihte Türkiye’nin toplam nüfusu 86 milyon 92 bin 168 kişi olarak bildirilmiştir.

Türkiye’de son 10 yılda 65 yaş ve üzeri nüfusun toplam nüfus içindeki payındaki artış Grafik 1’de sunulmuştur.

Grafik 1. Türkiye’de yaşlı erişkinlerin toplam nüfus içindeki payı (%) (2015-2025)

Kaynaklar

  1. TÜİK, Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi Sonuçları, 2025https://veriportali.tuik.gov.tr/tr/press/53899
  2. TÜİK veri portalı https://veriportali.tuik.gov.tr/tr/press/53899

“Sigara öksürüğü” nedir?

“Sigara öksürüğü” sigara içenlerin sürekli öksürmesi ile karakterize bir durumdur. Kavram, benzer etkiyi yapan tütün ürünleri için de kullanılabilir.

Normalde, solunum yollarında silia isimli küçük kıla benzeyen yapılar vardır. Bu yapılar zararlı maddelerin akciğerlerden atılmasına yardımcı olur. Sigara/tütün dumanı akciğerlerdeki bu yapıların temizleme işlemini yavaşlatır, istenmeyen maddeleri gerektiği gibi temizleyemez. Dolayısıyla, tütün dumanındaki parçacıkların ve mukus adı verilen sümüksü yapının bir kısmı akciğerlerde ve solunum yollarında kalır. Sigara içilmediğinde, tütün kullanılmadığında bazı silialar iyileşir, tekrar görev yapmaya başlar. Örneğin; bir kişi uyurken (ve sigara içmediğinde), bazı silialar iyileşir ve tekrar çalışmaya başlar. Uyanınca, kişi öksürmeye başlar. Bunun nedeni, siliların akciğerlerde birikmiş olan maddeleri temizlemeye çalışmasıdır (1).

Kalıcı çözüm; sigara içilmemesi, tütün kullanılmamasıdır.

Kaynak

  1. American Cancer Society, Why do people who smoke have “smoker’s cough?” https://www.cancer.org/cancer/risk-prevention/tobacco/health-risks-of-smoking-tobacco.html

EVALI Sendromu

Dr. Dilek Aslan

21.2.2026

Elektronik tütün ürünlerinin gündemde olan bir konusu EVALI Sendromudur. Sendromun adı sözcüklerin İngilizce baş harflerinden esinlenerek verilmiştir:

EVALI (E-cigarette, or Vaping, Product Use-Associated Lung Injury)

EVALI sendromu, elektronik sigaranın kullanımı nedeniyle görülen akciğer hasarıdır. Akciğer hasarı akut ya da subakut olabilir. Hastaların önemli bir kısmının yoğun bakım ünitesine yatırılması gerektirir. Hastalığın belirtileri arasında; nefes darlığı, ateş, öksürük, kusma, ishal, baş ağrısı, baş dönmesi, hızlı kalp atış hızı ve göğüs ağrısı bulunur.

Hastaların akciğer görüntüleme örneklerinde iki taraflı buzlu cam opasiteleri, yaygın alveoler hasar ve bronkoalveoler lavaj örneklerinde de artmış sayıda makrofajlar veya nötrofil görülmektedir.

EVALI hastalarının bronkoalveoler lavaj sıvıları ve kullandıkları elektronik ürünlerin sıvıları incelendiğinde içerikte tetrahidrokannabinol (THC) ve/veya E vitamini asetatı, nikotin, kannabinoid (CBD) yağları, hindistan cevizi yağı gibi diğer maddeler de dahil olmak üzere başka katkı maddeleri de bulunmuştur.

EVALI Sendromu, daha çok genç yaş grubunda tespit edilmiştir.

Dikkat: Hastalığın önlenmesinin tek yolu elektronik sigara kullanmamaktır.

Görsel, “elektronik sigaraya hayır” cümlesi kullanılarak AI-copilot tarafından 21.2.2026 tarihinde üretilmiştir.

Kaynaklar

  1. Rebuli ME, Rose JJ, Noël A,et al. The E-cigarette or Vaping Product Use-Associated Lung Injury Epidemic: Pathogenesis, Management, and Future Directions: An Official American Thoracic Society Workshop Report. Ann Am Thorac Soc. 2023 Jan;20(1):1-17.
  2. EVALI, American Lung Association https://www.lung.org/lung-health-diseases/lung-disease-lookup/evali
  3. Kathuria H. (King TE, Manaker S, Eds. Finlay G, Deuty Ed). E-cigarette or vaping product use-associated lung injury (EVALI) https://www.uptodate.com/contents/e-cigarette-or-vaping-product-use-associated-lung-injury-evali?search=Heat-not-burn%20tobacco%20products%20&source=search_result&selectedTitle=9~15&usage_type=default&display_rank=9
  4. Dağlı E. E-sigara kullanımı bir çocukluk çağı hastalığıdır. Toraks Bülteni, Haziran 2024. pp 15-19. https://toraks.org.tr/site/sf/books/2024/06/90528a3c0b304269db51c24268b9819f00a79bb1caafa7378801370499e191d6.pdf
  5. Marrocco A, Singh D, Christiani DC, Demokritou P. E-cigarette vaping associated acute lung injury (EVALI): state of science and future research needs. Crit Rev Toxicol. 2022 Mar;52(3):188-220.

9 Şubat Sigarayı Bırakma Günü Nedeniyle…

Dr. Dilek Aslan, 8.2.2026

Günümüzde tütün endüstrisi ile mücadele klasik sigara içimi ile mücadelenin çok ötesinde bir anlam taşımaktadır. Bunun en önemli nedeni, tütün endüstrisinin klasik sigaranın yanı sıra çok çeşitli tütün ürünlerini piyasaya sürmeye devam etmekte olduğudur. Önlemler yetersiz olduğu için de Dünya’da ve Türkiye’de tütün kullanımı önemli bir halk sağlığı tedhidi olmayı sürdürmektedir.

Bir yandan sigara içiminin önlenmesi ile mücadele edilirken diğer yanda elektronik sigara (e-sigara), ısıtılmış tütün ürünleri gibi tütün endüstrisinin oyunlarının toplum tarafından farkındalığının artırılması için çaba sürdürülmelidir. Ülkemizde her yıl farklı etkinliklerle sigara bırakmanın teşvik edildiği 9 Şubat sadece sigaranın bırakılması ile sınırlı bir gün değil, aynı zamanda tütün ürünlerinin tamamının bırakılmasına odaklanılması gereken bir gün olarak kabul edilmelidir. Bu gerekçe ile aşağıda bazı güncel bilgilere yer verilmiştir:

  1. Elektronik sigaralar arasında farklı türler vardır. Elektronik Nikotin Dağıtım Sistemleri (ENDS) ve Elektronik Nikotin Dışı (içermeyen) Dağıtım Sistemleri (ENNDS) yaygın olarak kullanılmaktadır.
  2. E-sigaraların içindeki nikotin bağımlılık yapar.
  3. E-sigaralar insan sağlığına zararlı olabilecek katkı maddeleri, aromalar ve kimyasallar içerirler.
  4. E-sigaralar, en az 16.000 aromayla sosyal medya ve medya fenomenleri aracılığıyla çocukları ve gençleri hedef almaktadır.
  5. E-sigaralar farklı miktarlarda nikotin ve zararlı emisyonlar içerir.
  6. E-sigara içindeki nikotin ve oluşan duman e-sigarayı kullanmayanlar için de tehlikelidir. Zararlı olan diğer zehirli (toksik) maddeleri içerir. Nikotin içermediği iddia edilen bazı ürünlerin (ENNDS) içeriğinde nikotin bulunduğu tespit edilmiştir.
  7. E-sigara kullanımı akciğer hasarlarıyla ilişkilidir. Bu durum e-sigara kullanımına bağlı akciğer hasarı (EVALI) sendromu olarak tanımlanmıştır.
  8. Elektronik tütün ürünlerini kullananların patlama ya da sistem bozukluklarından kaynaklanan yanıklar da dahil olmak üzere farklı fiziksel yaralanmalarla karşılaştıkları bilinmektedir.
  9. E-sigara kullanımı kardiyovasküler sisteme zarar verir.
  10. E-sigara dumanına maruz kalmak da sağlık açısından risk oluşturur. Çünkü e-sigaralar çevreye zehirli kimyasallar yayar.
  11. Isıtılmış tütün ürünleri (heated not burned tobacco products) tütün içeren elektronik cihazlardır. Klasik sigaraya göre daha düşük bir derecede ısıtılır. Kullanıcısının içine çektiği ‘duman’ oluşur. İçerik, nikotin ve katkı maddeleri içerirler ve genellikle aromalı olur.
  12. Nikotin poşetleri (nicotine pouches) görünüş ve kullanım şekli gibi bazı açılardan klasik dumansız tütün ürünlerine benzer. Bu ürünler, diğer dumansız tütün ürünleri gibi, genellikle çeşitli aromalarla sunulmaktadır. Bu ürünlere gençlerin ilgisi fazla olabilmektedir. Nikotin poşetlerinin nikotin yoğunluklarında farklılıklar olabilir. Nikotin poşetleri kullanıcılarının kalp atış hızını ve kan basıncını artırabilmektedir.

Bu kadar fazla ve çeşitli zarardan kurtulmak olanaklıdır.

Tütün kullanımını bırakmak birçok hastalığın riskini önemli ölçüde azaltabilir ve bazı durumlarda hiç sigara içmemiş bir kişinin karşılaşacağı sağlık riskleri ile aynı düzeye gerilemesine olanak sağlayabilir.

Tütünü bırakmak için asla geç kalınmaz.

HEMEN ŞİMDİ BIRAKMAYA KARAR VERMEK VE HAREKETE GEÇMEK GEREKİR.

Kaynaklar

  1. WHO, https://applications.emro.who.int/docs/FS-TFI-199-2019-EN.pdf
  2. WHO, https://www.who.int/news-room/questions-and-answers/item/tobacco-e-cigarettes
  3. FDA, How are Non-Combusted Cigarettes, Sometimes Called Heat-Not-Burn Products, Different from E-Cigarettes and Cigarettes? https://www.fda.gov/tobacco-products/products-ingredients-components/how-are-non-combusted-cigarettes-sometimes-called-heat-not-burn-products-different-e-cigarettes-and
  4. WHO, Europe https://www.who.int/europe/news-room/fact-sheets/item/effects-of-tobacco-on-health

Görsel, AI (copilot) yardımıyla 7.2.2026 tarihinde oluşturulmuştur.

Türkiye nüfusu yaşlanıyor…

Dr. Dilek Aslan

Türkiye İstatistik Kurumu 31 Aralık 2023 tarihli Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi verilerine göre ülkemizde 65 yaş ve üzeri nüfusun toplam nüfus içindeki payı %10,2 olmuştur (Grafik 1).

Grafik 1. Yıllar içinde yaşlı nüfusun toplam nüfus içindeki payında yüzde değişimi (2007-2023)

Türkiye’de ortanca yaş 34 olarak kayıtlara geçmiştir. Kadınların ortanca yaşı 34,7 ve erkeklerin ortanca yaşı 33,2’dir.

Kaynak

TÜİK, https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Adrese-Dayal%C4%B1-N%C3%BCfus-Kay%C4%B1t-Sistemi-Sonu%C3%A7lar%C4%B1-2023-49684&dil=1