Etiket: infodemi

İnsanlar Yanlış Bilgiye Neden İnanır?

Bu konuda çok sayıda çalışma ve açıklama bulunmaktadır. Konuya açıklık getiren teoriler arasında “Sinyal Tespit Teorisi (Signal Detection Theory)” öne çıkar. Teori, bireylerin herhangi bir durumu değerlendirirken dört farklı şekilde tepki verdiğini kabul eder. Bunlardan ilki, sinyalin varlığında sinyalin “var olarak” kabul edilmesidir [isabet (hit)]. İkinci durum sinyalin olmadığı durumlarda sinyalin var olduğunun kabul edilmesidir [yanlış alarm (false alarm)]. Üçüncü durum sinyalin olmadığı durumlarda sinyalin olmadığının kabul edilmesidir [ret (rejection)]. Dördüncü durum ise sinyalin olduğu durumda sinyalin olmadığının kabul edilmesidir [kaçırma (miss)]. Teoriye göre bireylerin yanlış bilgiyi “doğru” olarak algılamalarının temel olarak üç nedeni bulunmaktadır:

  1. Düşük “gerçeklik hassasiyeti”
    • Analitik düşünme kapasitesi olan bireyler yanlış bilgilere daha az itibar etmektedirler.
    • Açık fikirli olan bireyler yanlış bilgilere daha az itibar etmektedirler.
    • Kişilik özellikleri ile yanlış bilgilere itibar etme durumu arasındaki ilişkiyi inceleyen araştırmaların farklı sonuçları vardır.
  2. Düşük “kabul eşiği”
  3. “Kendi tarafını” tutma

Hubeny ve arkadaşları, 2026 yılında yayınladıkları makalelerinde konuya dair yapmış oldukları deneyden yararlanarak ayrıntılı açıklamalarda bulunmuşlardır.

Dr. Dilek Aslan, 9.6.2026.

Kaynaklar

  1. Hubeny TJ, Nahon LS, Ng NL, Gawronski B. Who Falls for Misinformation and Why? Pers Soc Psychol Bull. 2026 Jul;52(7):1866-1883.
  2. Metin içerinde kullanılan görseller AI Copilot tarafından 9.6.2026 tarihinde oluşturulmuştur.

İnfodemi ve yönetimi üzerine kısa notlar

1. İnfodemi nedir?

Dünya Sağlık Örgütü’ne göre infodemi, salgın gibi durumlarda, dijital ve/veya fiziksel ortamlarda bireylerin doğru davranışlara yönelmesini zorlaştıran yanlış bilgi, çarpıtılmış/kasıtlı yanlış bilgi, bilgi boşluğu, söylenti, doğrulanmamış bilgi, komplo teorisi gibi farklı bileşenleri olan bilgi bolluğudur (1). Bileşenleri gereği, infodemi salgın dışındaki durumlarda, acil durumlarda, krizlerde de görülür. Örneğin, afetlerde yanlış bilginin bir risk olduğu bildirilmektedir (2). İnfodeminin görüldüğü farklı alanlar olduğu bilinmektedir (3).

2. İnfodemi önlenebilir mi?

Evet, doğru yaklaşımlarla infodemi önlenebilir. Bu amaçla, yaklaşımın geniş bir tanımlaması infodemi yönetimi kavramıdır. İnfodemi yönetimi, sağlıkla ilgili acil durumlar sırasında infodeminin sağlık davranışları üzerindeki olumsuz etkileri azaltmak amacıyla risk (ve kanıta dayalı) analiz ve yaklaşımlarının sistematik kullanımıdır. İnfodemi yönetimi aşağıda yazılı dört eylemle doğru sağlık davranışlarını geliştirmeyi amaçlar (1):

  1. Toplumun endişe ve sorularını dinlemek
  2. Riskleri ve sağlık profesyonellerin önerilerini anlamayı geliştirmek
  3. Yanlış bilgiye karşı direnç oluşturmak
  4. Olumlu eylemler için toplumları sürece dahil etmek ve güçlendirmek

3. İnfodeminin önlenmesi için sadece doğru bilgi üretilmesi yeterli midir? (2)

İnfodeminin önlenmesi için doğru bilginin üretilmesi son derece önemlidir, ancak, yeterli değildir. Bu konuda 5 Doğru yaklaşımı kolay hatırda kalabilir: Doğru bilgi, Doğru zaman, Doğru hedef grup, Doğru paylaşım ortamı ve Doğru paylaşım aracı

Dilek Aslan, 11.2.2023

Kaynaklar

  1. WHO, [Internet] https://www.who.int/health-topics/infodemic#tab=tab_1
  2. Torpan S, Hansson S, Rhinard M, et al. Handling false information in emergency management: A cross-national comparative study of European practices. International Journal of Disaster Risk Reduction 2021;57:102151.
  3. Aslan D. Halk Sağlığı Bakış Açısıyla İnfodemi Yönetimi. Hipokrat Yayıncılık, 2022.