Etiket: tütün

EVALI Sendromu

Dr. Dilek Aslan

21.2.2026

Elektronik tütün ürünlerinin gündemde olan bir konusu EVALI Sendromudur. Sendromun adı sözcüklerin İngilizce baş harflerinden esinlenerek verilmiştir:

EVALI (E-cigarette, or Vaping, Product Use-Associated Lung Injury)

EVALI sendromu, elektronik sigaranın kullanımı nedeniyle görülen akciğer hasarıdır. Akciğer hasarı akut ya da subakut olabilir. Hastaların önemli bir kısmının yoğun bakım ünitesine yatırılması gerektirir. Hastalığın belirtileri arasında; nefes darlığı, ateş, öksürük, kusma, ishal, baş ağrısı, baş dönmesi, hızlı kalp atış hızı ve göğüs ağrısı bulunur.

Hastaların akciğer görüntüleme örneklerinde iki taraflı buzlu cam opasiteleri, yaygın alveoler hasar ve bronkoalveoler lavaj örneklerinde de artmış sayıda makrofajlar veya nötrofil görülmektedir.

EVALI hastalarının bronkoalveoler lavaj sıvıları ve kullandıkları elektronik ürünlerin sıvıları incelendiğinde içerikte tetrahidrokannabinol (THC) ve/veya E vitamini asetatı, nikotin, kannabinoid (CBD) yağları, hindistan cevizi yağı gibi diğer maddeler de dahil olmak üzere başka katkı maddeleri de bulunmuştur.

EVALI Sendromu, daha çok genç yaş grubunda tespit edilmiştir.

Dikkat: Hastalığın önlenmesinin tek yolu elektronik sigara kullanmamaktır.

Görsel, “elektronik sigaraya hayır” cümlesi kullanılarak AI-copilot tarafından 21.2.2026 tarihinde üretilmiştir.

Kaynaklar

  1. Rebuli ME, Rose JJ, Noël A,et al. The E-cigarette or Vaping Product Use-Associated Lung Injury Epidemic: Pathogenesis, Management, and Future Directions: An Official American Thoracic Society Workshop Report. Ann Am Thorac Soc. 2023 Jan;20(1):1-17.
  2. EVALI, American Lung Association https://www.lung.org/lung-health-diseases/lung-disease-lookup/evali
  3. Kathuria H. (King TE, Manaker S, Eds. Finlay G, Deuty Ed). E-cigarette or vaping product use-associated lung injury (EVALI) https://www.uptodate.com/contents/e-cigarette-or-vaping-product-use-associated-lung-injury-evali?search=Heat-not-burn%20tobacco%20products%20&source=search_result&selectedTitle=9~15&usage_type=default&display_rank=9
  4. Dağlı E. E-sigara kullanımı bir çocukluk çağı hastalığıdır. Toraks Bülteni, Haziran 2024. pp 15-19. https://toraks.org.tr/site/sf/books/2024/06/90528a3c0b304269db51c24268b9819f00a79bb1caafa7378801370499e191d6.pdf
  5. Marrocco A, Singh D, Christiani DC, Demokritou P. E-cigarette vaping associated acute lung injury (EVALI): state of science and future research needs. Crit Rev Toxicol. 2022 Mar;52(3):188-220.

Tütün kullanan anne ve babaların çocuklarında bodurluk riski yüksek.

Dr. Dilek Aslan, 27.12.2025

Tütün dumanı, anne karnında ve doğumdan sonra bebeğe zarar veren binlerce toksik (zehirli) kimyasal içerir. Gebelik döneminde anne adayının tütün kullanması erken doğum, düşük doğum ağırlığı ve anne karnında bebeğin büyümesini yakından etkiler. Bu dönemde tütün kullanımı iki yaşına kadar görülen büyüme geriliğinin en önemli faktörleri arasındadır.

Bodurluk, yetersiz beslenmenin önemli bir sonucudur, yaşa göre boy uzunluğunun kısa olmasıdır. Kronik beslenme yetersizliğinin göstergesi olarak kabul edilir. Büyüme ve gelişme geriliğine neden olur. Tütün kullanımı da çocuklarda bodurluğun en önemli nedenlerinden biridir. Anne ve babası tütün kullanan çocuklarda bodurluğun görülme sıklığının daha yüksek olduğu ve tütün dumanından etkilenim arttıkça riskin de arttığı bilinmektedir.

Bodurluğun diğer nedenleri arasında düşük sosyoekonomik durum, ebeveynlerin düşük öğrenim düzeyi, annenin sağlığının kötü olması, yetersiz beslenme ve tekrarlayan solunum yolu enfeksiyonları sayılabilir.

Gebelik sırasında dumansız tütün ürünlerinin kullanımı da hipoksi ve oksidatif stres nedeniyle plasenta hasarı için bilinen bir risktir. Göz ardı edilmemelidir.

Dumanlı ya da dumansız, her türlü tütün (kullanımı ya da duman etkilenimi) hemen bırakılmalıdır. Hiç tütün kullanmamak, kullanmamış olmak en iyi seçenektir. Bununla birlikte, gebelik sırasında tütün kullanımının bırakılmasının da bebek ve çocuk büyümesi üzerinde olumlu bir etkisi olduğunu gösteren yeterli düzeyde kanıt mevcuttur.

Hemen, şimdi… Tütünsüz hayata EVET.

Kaynaklar

  1. https://iris.who.int/server/api/core/bitstreams/847e0b85-b462-44ab-9a77-b65921fe09bb/content Son erişim tarihi:27.12.2025.
  2. https://www.who.int/news/item/09-09-2025-who-warns-that-tobacco-use-is-linked-to-child-stunting Son erişim tarihi:27.12.2025.
  3. https://www.who.int/health-topics/malnutrition#tab=tab_1 Son erişim tarihi:27.12.2025.

Görsel, AI copilot yardımı ile “tütün kullanımı” ve “bodurluk” anahtar sözcükleri kullanılarak 27.12.2025 tarihinde hazırlanmıştır.

Afetlerde tütün endüstrisi…

Tütün endüstrisi taktikleri arasında “sosyal sorumluluk” çalışmalarına destek vermek de bulunmaktadır. Toplumun tamamını sarsan, derinden etkileyen olaylarda özellikle maddi yardımları yapmak endüstrinin yapageldiği uygulamalar arasındadır. Bath Üniversitesi web sayfasında yer alan bir yazıda tütün endüstrisinin çeşitli afetler sonrasında Ekvador, Guatemala, Haiti, Endonezya, İtalya, Japonya, Malezya, Meksika, Mozambik, Filipinler, Romanya, Senegal ve Sırbistan’da afetlere yardım çabaları olduğuna işaret edilmektedir (1).

Aman dikkat !!

Tütün üretildiği için kullanıma bağlı her yıl 8,67 milyon kişi ölmektedir (2).

İnsanlık için yardımın en büyüğü tütünün üretilmemesi…

Üretilmesin, o zaman tütün nedenli ölümler de hastalıklar da olmaz !

Dilek Aslan, 18.2.2023

Kaynaklar

  1. https://tobaccotactics.org/wiki/csr-disaster-relief/
  2. Tobacco atlas (2019 deaths) https://tobaccoatlas.org/challenges/deaths/