(İçerik Dünya Sağlık Örgütü Avrupa Bölgesi tarafından “The Pocket RCCE-IM Plan Creator” adlı yönlendirme belgesinin üçüncü bölümünden yararlanılarak hazırlanmıştır. Belgenin orijinal formatına aşağıda gösterilen kaynaktan erişilebilir)
İş birliği içinde olunan ortaklar (partners); aktif olarak iş birliği yapan, sorumluluk ve hesap verebilirliği paylaşan birey ya da kuruluşlardır.
Acil durumlarda ortaklık (partnership) erişim, kaynakların paylaşımı ve müdahaleler açısından güçlü bir katkı sağlar. Özellikle kaynakların kısıtlı olduğu durumlarda ortaklık hayat kurtarıcı olabilir. Ortaklar; hükümet kuruluşları, sivil toplum kuruluşları, bilimsel kurumlar, uluslararası kuruluşlar olabilir. Ortaklıklar için hedeflerde ortaklaşma, güven, rollerin net olması, iletişimin iki yönlü olması, iş birliğinin sürdürülebilir bir şekilde kurgulanması temel ögeler arasındadır. Ortaklıkların oluşması için başlıca yollar arasında komiteler oluşturmak, ortak stratejiler geliştirmek, rolleri ve sorumlulukları net bir şekilde tanımlamak, karar alma süreçlerini kolaylaştırmak, iletişim kanallarını kullanmak, kaynakları harekete geçirmek, vb. yer alır.
Paydaşlar (stakeholders), faaliyetlerden ve sonuçlardan etkilenen, bunlarla ilgilenen ya da bunları etkileyebilecek bireyler, gruplar veya kuruluşlardır.
Acil durumlarda olumlu davranışlar için paydaşların katılımı son derece önemlidir. Paydaşlar için örnekler aşağıda sıralanmıştır:
-Kamu sektörü (örneğin, farklı düzeylerde hükümet sektörü)
-Organizasyonel departmanlar (örneğin, kurum içinde diğer departmanlar)
-Önemli kişiler ya da gruplar (örneğin, sağlık çalışanları, toplum liderleri, öne çıkan kişiler)
Hizmet sunanlar (örneğin, sivil toplum kuruluşları, hastaneler)
Konu ile ilgili/ilgilenen taraflar (örneğin, bağış yapanlar, medya, akademi)
-Faaliyetlerden etkilenenler ya da faaliyetlere karşı çıkanlar (örneğin, özel sektör, aşı karşıtı gruplar)
Ortaklar, paydaşların bir alt grubu olabilir. Ancak bütün paydaşlar ortak değildir. Acil durumlarda doğru davranışların oluşabilmesi için paydaşların sürece katılımı son derece önemlidir. Bu eylem paydaşların ilgi alanları, etkileri, önemleri, konumları ve çabaları temelinde etkileşim kurulacak en uygun grupları veya bireyleri belirlemeye yardımcı olur. Haritalandırmanın “normal” koşullarda yapılabilmesi uygun olur. Bu amaçla aşağıda yazılı olan üç temel kategori oluşturulabilir:
-Potansiyel ortaklar: Aktif olarak iş birliği yapabilen ve kaynak ve uzman katkısında bulunabilenler
-Destekleyici paydaşlar: Doğrudan bir ortaklık içinde olunmayan, ancak önemli destek sunan gruplar.
-Karşıt paydaşlar: İlgi alanları ve hedeflerle çatışabilecek ve ilerlemeyi engelleyebilecek gruplar.
Bir acil durum ortaya çıktığında, müdahaleler açısından en uygun ortaklar ve paydaşlarla etkileşim içinde olunması gerekir. Dolayısıyla, karşıt paydaşları erkence belirlemek, olumsuz etkileri azaltmaya yardımcı olur.
Paydaşların “haritalandırılması” son derece önemli bir eylemdir. Haritalandırma için temel altı soruya yanıt bulmak gerekir:
-İlgi (interest): İlgilenilen sağlık krizi ve mevcut RCCE-IM aktiviteleri ile kimler ilgilenmektedir?
-Etkileme gücü (influence): Gruplar ya da kuruluşlar sonuç (impact) için sizin kapasitenizi nasıl etkilemektedir? Etkileme gücü; “kolaylaştırıcı” ya da “engelleyici” şeklinde olabilir. Örneğin; hedeflerle uyumlu bir sivil toplum örgütünün etkileme gücü “kolaylaştırıcı” yönde olabilirken “aşı karşıtı gruplar” engelleyici olabilir. Aynı paydaş hem kolaylaştırıcı, hem de engelleyici olabilir.
-Sonuç/etki (impact): Sizin aktivitelerinizden kimler etkilenmektedir? Bu soruya doğru yanıt verilebilmesi için çalışmalardan en fazla yarar sağlayacak ya da zarar görecek gruplar belirlenmelidir.
-Kritiklik (critically): Paydaşlarla iş birliği sizin açınızdan ne kadar önemlidir? İş birliği yaptığınızda ya da yapmadığınızda atfedeceğiniz önem nedir?
-Konum/durum (position): Paydaşların çalışmalara yönelik mevcut tutumu nedir? Paydaşların tepkileri “olumlu”, “tarafsız” ya da “olumsuz” olabilir. Bunların belirlenmesi önemlidir.
-Çaba (effort): Her bir paydaş ile etkileşim içinde olmak ne kadar zaman ve çaba gerektirecektir? Bu konuda derecelendirme yapılabilir (örneğin; 0 ile 100 arasında puanlama).
Haritalandırma yapabilmek için bazı adımların izlenmesi gerekir. Bu adımlar aşağıda listelenmiştir:
-Paydaşların saptanması
-Her bir paydaşın ilgi (interest), sonuç açısından etki (impact) ve etkileme gücü (influence) açısından derecelendirilmesi (örneğin; 1 ve 100 arasında bir puanlama kullanılarak)
-Aynı puanlama kullanılarak paydaşların çaba, pozisyon, kritik konum, vb. açısından değerlendirilmesi
-Haritalandırma sonrası analiz süreçleri
Haritalandırma ile ilgili bir örnek aşağıda sunulmuştur. Haritada, balonların renk ve büyüklüleri düzey farklılıklarını işaret etmektedir.
Hedef kitleler (audience), harekete geçmeleri ve sağlıklarını korumaları için etkileşim kurmayı amaçladığınız bireyler ve topluluklardır.
Kaynak:
Dr. Dilek Aslan, 6.6.2026.