Dilek Aslan, 2.6.2026
(İçerik Dünya Sağlık Örgütü Avrupa Bölgesi tarafından “The Pocket RCCE-IM Plan Creator” adlı yönlendirme belgesinin giriş bölümünden yararlanılarak hazırlanmıştır. Belgenin orijinal formatına aşağıda belirtilen kaynaktan erişilebilir)
Risk İletişimi ve Toplum Katılımı (RCCE), Uluslararası Sağlık Tüzüğü (2005) (IHR) kapsamında yer alan temel bir kapasitedir. Uluslararası Sağlık Tüzüğü sınırları aşan akut halk sağlığı olaylarını yönetmek için Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) üyesi Devletler tarafından imzalanmış bağlayıcı bir çerçevedir.
Sağlıkla ilgili acil durumlarında birlikte çalışması gereken ve birbirleri ile ilişkili tek bir disiplin olan Risk İletişimi, Toplum Katılımı ve İnfodemi Yönetimi (RCCE-IM) için belirlenmiş amaçlar aşağıdadır:
Yaşam kurtaran sağlık bilgisi ve öneriler sunmak
Etkilenen toplumlarla birlikte müdahaleler tasarlamak
İnfodemiye karşı direnç oluşturmak ve infodemiyi yönetmek
Acil durumların doğru yönetilebilmesi için RCCE-IM’nin ulusal acil durum planlarına entegre edilmesi, karar alma süreçlerinde var olması, uzman profesyoneller tarafından yönetilebilmesi ve ekonomik açıdan sürdürülebilir olmasının sağlanması gerekmektedir.
Küresel Sağlık Acil Durumlarına Hazırlık, Müdahale ve Direnç çerçevesi, Hazırlık 2.0 ile birlikte, RCCE-IM’yi beş temel alt sistemden biri olan Toplum Koruması’nın merkezine yerleştirmiştir. Dünya Sağlık Örgütü’nün On Dördüncü Küresel Çalışma Programı (2025-2028) ve DSÖ İkinci Avrupa Çalışma Programı (2026-2030), RCCE-IM’yi acil durum yönetiminin temel bir bileşeni olarak kabul etmektedir.
Risk İletişimi, Toplum Katılımı ve İnfodemi Yönetimi, acil durumun döngüsü içerisinde dört temel ilke tarafından yönetilir:
- Şeffaflık ve erken duyurular/paylaşımlar
- Bilgilerin zamanında paylaşılması
- Her zaman bilinenlerin ve bilinmeyenlerin paylaşılması
- Koordinasyon
- Sağlıkla ilgili acil durumlarda etkili bir şekilde RCCE-IM koordinasyonu sağlık otoritelerinin liderliğinde, sektörler, seviyeler ve uluslararası ortakların aktif katılımıyla ve acil durum yönetiminin tüm aşamaları için net rol ve süreçler belirlenerek kurumsallaştırılmalıdır.
- Koordinasyonun etkili olabilmesi için aşağıdakilerin tamamlanması gerekir:
- Sektörler arası RCCE-IM grupları oluşturmak
- İş birliğine dayalı RCCE-IM stratejileri veya planları geliştirmek
- Yönetim kademeleri arasında kararları uyumlu hale getirmek ve mesajları iletmek
- Bilgi ve önerilerin paylaşımı için standart operasyonel işlem taslağı hazırlamak
- Sosyal dinleme araçlarından elde edilen bulguları değerlendirmek
- Risk iletişim kanallarından yararlanmak
- Ortak ağlar aracılığıyla topluluklarla etkileşim içinde olmak
- Dinleme
- Bireylerin farklı düzeylerdeki algıları ve gereksinimleri iyi anlaşılmalıdır. Bu adım acil durumlarda etkili bir şekilde planlama ve müdahale aşamalarında kilit öneme sahiptir.
- Çevrimiçi/dijital ve fiziksel sosyal dinleme yollarını/yöntemlerini kullanmak
- Etkili iletişim kanallarının ve güvenilir kişilerin seçilmesi
Her bir ilke, güvenin oluşturulmasına ve sürdürülmesine yardımcı olur. Güven duygusu ise bireylerin yetkililerin motivasyonunu, uzmanlığını, dürüstlüğünü ve empati yeteneğini nasıl algıladığına göre şekillenir:
-Motivasyon: Gizli bir gündem yoktur, amaç insanların sağlığının korunmasıdır.
-Uzmanlık: İşin yapılabilmesi için yeterli düzeyde beceri ve kapasite mevcuttur.
-Dürüstlük: Bilgi saklanmaz, her zaman doğru söylenir. Açık ve net olunur.
-Empati: Bireyler önemlidir, endişeler anlaşılmalıdır.
On modül genel bir akış izler, ancak sıralı değildirler. Örneğin, topluluk katılımı ve bilgi salgını yönetimi risk iletişimiyle birlikte çalışır ve İzleme, değerlendirme ve öğrenme (MEL) baştan sona entegre edilmelidir. Birçok eylem aynı anda gerçekleşecektir.
RCCE-IM kapasitesi geliştirebilmek için on temel adım tanımlanmıştır. Bu adımlar her zaman ardışık olmayabilir. Adımlar aşağıda isim olarak yer almıştır:
- Durum analizi yapmak
- Amaç, çıktı ve hedefleri belirlemek
- Bileşenlerle koordinasyon
- Hedef grubu dinlemek
- Hedef gruba yönelik mesajları oluşturmak ve denemek
- Kullanılacak mekanizmaları/kanalları seçmek
- Toplum katılımı sağlamak ve toplumları güçlendirmek
- İnfodemiyi yönetmek
- İnsan ve finansal kaynakları organize etmek
- Değerlendirmeyi ve öğrenme sürecini izlemek
Kaynak
WHO, RCCE-IM Plan Creator-Introductory module https://rise.articulate.com/share/9AmP9g5nHxNzBObewyBPztGXED42wk64#/lessons/lGQKpst1SrX5zK6MvQDJiI___xmwq1nB
