(İçerik Dünya Sağlık Örgütü Avrupa Bölgesi tarafından “The Pocket RCCE-IM Plan Creator” adlı yönlendirme belgesinin ikinci bölümünden yararlanılarak hazırlanmıştır. Belgenin orijinal formatına aşağıda gösterilen kaynaktan erişilebilir)
Risk İletişimi, Toplum Katılımı ve İnfodemi Yönetimi (RCCE-IM) çalışmalarına rehberlik edecek kapsayıcı ve uzun vadeli amaçları (goals) belirlemek gerekir. Bu adım çalışılan konu hakkında neden eylem içinde olunması gerektiğin anlaşılmasına yardımcı olur.
RCCE-IM planlamasında; sonuçları (outcomes) tanımlamak, amaçların gerçekleşmesine katkı sunmak için hangi eylemlerde bulunulacağına işaret eder. Sonuçların tanımlanması amaçların tanımlanmasından sonra ve hedeflerin belirlenmesinden önce yapılmalıdır. Sonuçlar, hedef grup odaklıdır ve hedef grup için istenilen değişimi ve eylemleri tanımlar.
Sonuçları belirlemek için aşağıdaki sorulara yanıt aranması uygun olur:
- Ulaşılmak istenilen amaç nedir? (Geniş bir amaç tanımlanır. Örneğin; COVID-19 nedenli ölümlerin azalması gibi)
- Hedef grubunuz kimdir? (Amacınıza uygun hedef grup belirlenebilir; örneğin yaşlı erişkinler gibi)
- Hedef grubun hangi eylemleri yapması istenmektedir? (Spesifik bir eylem belirlenmelidir. Örneğin; yaşlı erişkinlerin aşılanması gibi)
Hedeflerin (objectives) belirlenmesi de son derece önemlidir. Hdefler, sonuca ulaşmak ve amaca katkı sunmak için atılması gereken adımları/eylemleri tanımlar. Konu RCCE-IM açısından incelendiğinde aşağıdaki hedefler uygun olur:
- Farkındalık kazanımı ile ilgili hedefler
- Tutum geliştirici hedefler
- Davranışa ilişkin hedefler
Hedeflerin spesifik, ölçülebilir, ulaşılabilir, uyumlu/ilgili ve zamana uygun şekilde planlanması gerekir. Bu konuda pratik bir yaklaşım SMART algoritmasıdır. Örnekler aşağıda yer almaktadır:
Spesifik (Spesific): Hedefin neye ulaşmak istediği net bir şekilde belirlenmelidir (örneğin; yaşlı erişkinler arasında COVID-19 aşılama yüzdesinin artırılması).
Ölçülebilir (Measurable): Hedefin sonut olarak ne kadar değişeceğine ilişkin bir belirleme yapılabilir (örneğin; COVID-19 aşılama yüzdesinin %15 artırılması).
Ulaşılabilir (Achievable): Hedefin mevcut kaynaklar dikkate alındığında gerçekçi olması gerekir (örneğin; yaşlı erişkinler arasında COVID-19 aşılama yüzdesinin toplum katılımı sağlanarak %20 artırılması).
Uyumlu/ilgili (Relevant): Hedefin amaç ve önceliklerle uyumlu olması gerekmektedir (örneğin; yaşlı erişkinler arasında COVID-19 aşılaması hastalık nedeniyle meydana gelen ciddi komplikasyonları azaltmak için önemlidir).
Zamana uygunluk (Timebound): Hedefin zamanlamasının da rasyonel bir şekilde yapılması gerekmektedir (örneğin; yaşlı erişkinler arasında COVID-19 aşılama yüzdesinin altı ay içinde %20 artmasını sağlamak).
RCCE-IM çalışmalarını kolaylaştırmak için temel başarı (performans) indikatörlerinin belirlenmesi gerekir (key performance indicators). Temel performans indikaörleri hedeflere yönelik ölçülebilir değerledir ve farkındalık, tutum ve davranışlardaki değişimi değerlendirmeye yardımcı olur. Niceliksel ve/veya niteliksel olabilir. Örnekler aşağıdadır:
Niceliksel (sayısal) indikatörler: Örneğin; erişim, etkileşim, farkındalık değişimi, eylemlerdeki değişim yüzdeleri, vb.
Niteliksel (kalitatif) indikatörler: Örneğin; tutum, toplumda duyulan güven, toplumun onayı, memnuniyeti
Dr. Dilek Aslan, 4.6.2026
Kaynak