Dünya Bağışıklama Haftası her yıl nisan ayının son haftasında kutlanmaktadır.
Bu yıl, Dünya Bağışıklama Haftası 24-30 Nisan 2026 tarihleri arasındadır.
Bağışıklama Temel Sağlık Hizmetleri için bir anahtardır.
Bağışıklamanın sağlanması için aşılar halk sağlığının korunması için en güçlü araçlar arasındadır.
Son 50 yılda aşılar 150 milyondan fazla hayat kurtarmıştır. Aşılar sayesinde 1974 yılından bu yana 150 milyon hayat kurtarıldığı, 30 hayati tehlike yaratan hastalık ve enfeksiyonun önlendiği belirtilmektedir. Aşılar sayesinde her yıl difteri, tetanoz, boğmaca, grip ve kızamık gibi hastalıklardan kaynaklanan 3,5-5 milyon ölüm önlenmektedir. Sıtma, HPV, kolera, dang humması, menenjit, RSV, Ebola ve mpox’a karşı geliştirilen yeni aşılar da önemli kazanımlar sağlamaktadır.
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), sadece 2024 yılında 20 milyon çocuğun en az 1 doz aşı olmayı kaçırdığına dikkat çekmektedir.
Bu yıl (2026), Dünya Bağışıklama Haftası süresince DSÖ “Aşılar her nesilde işe yarar” temasını öne çıkarmıştır. Bu vesileyle aşıların nesiller boyunca insanları, aileleri ve toplumları güvenli bir şekilde koruduğu ve geleceğin bu sayede güvence altına alacağı hatırlatılmaktadır.
Bireylerin, ailelerin kendilerini, çocuklarını ve gelecek nesilleri koruyacak bilinçli bir şekilde doğru kararlar almaları toplumda güven oluşturarak, her zaman doğru bilgileri paylaşarak sağlanabilir.
Mevsimsel grip, influenza virüsünün neden olduğu bir hastalıktır. Hastalığa neden olan influenza virüsünün A, B, C ve D olmak üzere dört türü bulunmaktadır. A ve B tipi mevsimsel salgınlara neden olurlar. İnfluenza A virüsleri, virüs yüzeyindeki proteinlerin kombinasyonlarına göre alt tiplere ayrılır. Halen insanlarda dolaşımda olan alt tipler A(H1N1) ve A(H3N2) influenza virüsleridir. A(H1N1) virüsü 2009 yılında pandemiye neden olmuştur. İnfluenza B virüsleri alt tiplere ayrılmaz. İnfluenza C virüsü daha az sıklıkla tespit edilir ve genellikle hafif enfeksiyonlara neden olur. İnfluenza D virüslerinin insanlarda hastalık yaptığına dair bilgi bulunmamaktadır.
Hastalık Ekim 2025 döneminden bu yana artmıştır; seyri kuzey ve güney yarımkürede farklılık göstermektedir. Kuzey yarımkürede, bazı ülkeler grip sezonunun erken başladığını bildirmiştir. Güney yarımkürede, bazı ülkeler önceki yıllara kıyasla daha uzun sezonlar yaşamış ve son aylarda virüs aktivitesi normalin üzerinde seyretmiştir. Küresel aktivite beklenen mevsimsel aralıklar içinde kalmakla birlikte, bazı bölgelerde bu mevsimde tipik olanın üzerinde erken artışlar ve daha yüksek aktivite gözlenmiştir.
Hastalığın kuluçka süresi yaklaşık 2 gündür, ancak 1-4 gün arasında değişebilir. Virüs, hafif ve şiddetli arasında değişen yelpazede hastalık oluşturmaktadır.
Her yıl yaklaşık bir milyar mevsimsel grip vakası görülmektedir. Hastalık çoğunlukla hafif seyreder yaklaşık bir haftada iyileşme görülür. Hastaların 3 ile 5 milyonu ağır vakalardır. Yaklaşık 290.000 ile 650.000 kişi hastalık nedeniyle yaşamını kaybetmektedir. Hastaneye yatış, ölüm gibi istenmeyen sonuçlar da olabilir.
Risk grupları arasında beş yaş altındaki çocuklar, gebeler, yaşlı erişkinler, kronik kalp, akciğer, böbrek, metabolik, nörogelişimsel, karaciğer ya da kan hastalıkları gibi kronik sağlık sorunu olanlar, kanser hastalığı, HIV olanlar, kemoterapi ya da steroid tedavisi alan bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler yer alır. Sağlık çalışanları ve bakım hizmeti sunanlar da hastalığa fazla maruz kalmalarından dolayı risk altındadırlar.
Grip; okul, bakım evi gibi kalabalık ortamlarda daha hızlı yayılır. Enfekte bir kişi öksürdüğünde ya da hapşırdığında, virüs içeren damlacıklar havaya yayılır ve ortamda/yakında bulunan kişilere bulaşabilir. Yayılım, virüslerle kontamine olmuş ellerle de olabilir. Bu nedenle bulaşmanın önlenmesi için insanlar öksürdüklerinde ağız ve burunlarını mendille kapatmalı ve ellerini düzenli olarak yıkamalıdır. Aşılama, hastalığı önlemenin en iyi yoludur. Güvenli ve etkili aşılar 60 yılı aşkın bir süredir kullanılmaktadır. Grip virüsleri sürekli değişmektedir, bu nedenle mevsimsel grip aşısının bileşimi, dolaşımdaki virüslerle daha fazla ilişkili virüsleri içerecek şekilde düzenli olarak güncellenmektedir.
Hafif semptomları olan kişiler; hastalığı başkalarına bulaştırmamak için evde kalmalı, dinlenmeli, bol sıvı tüketmeli, semptomlar kötüleşirse mutlaka tıbbi yardım almalıdırlar. Yüksek risk altında olan ya da şiddetli semptomları olan hastalar mümkün olan en kısa sürede tıbbi yardım almalıdırlar.
Dr. Dilek Aslan, 30.12.2025
Görsel, AI copilot yardımı ile “aşılama” ve “grip” anahtar sözcükleri kullanılarak 30.12.2025 tarihinde hazırlanmıştır.
Bağışıklama sayesinde her yıl yaşamı tehdit eden 20’den fazla hastalığa karşı korunma sağlanır. Her yıl 3,5 ve 5 milyon arasında değişen difteri, tetanoz, boğmaca, grip ve kızamık gibi hastalıklar nedeniyle ölümlerin bu sayede önlendiği bilinmektedir (1).
Aşılama, bir aşının bir hastalıktan korunmak amacıyla vücuda uygulanması anlamı taşır (2). Bağışıklama ise bir aşının uygulanmasıyla bir hastalığa karşı bağışıklık kazanma ya da dirençli hale gelme süreci olarak tanımlanmaktadır (3).
Aşağıda aşı ile önlenebilir bazı hastalıklar görülmektedir (4):
Çiçek
Difteri
Haemophilus influenza
Hepatit B
HPV
Japon ensefaliti
Kabakulak
Kızamık
Kızamıkçık
Kolera
Konjenital Rubella Sendromu
Koronavirüs Hastalığı-2019 (COVID-19)
Kuduz
Meningokok
Mevsimsel influenza
Polio (çocuk felci)
Rotavirüs enfeksiyonu
Sarı humma
Tetanoz
Tifo ve paratifo
Tüberküloz (verem)
Varicella
Zatürre
Aşı ile önlenebilir hastalıkların listesine yeni hastalıkların eklenmesi önemli bir başarıdır. Koronavirüs Hastalığı-2019 aşısının bu konudaki serüveni yakın geçmişin en önemli örnekleri arasındadır (5). Mpox hastalığı ile ilgili aşılama hizmetlerinin yaygınlaşması Dünya Sağlık Örgütü’nün güncel çalışmaları arasındadır (6).
Her aşının çok uzun yıllar süren bilimsel bir serüveni vardır. Dolayısıyla, aşı insanlara uygulanma aşamasına geldiğinde bilimsel olarak kanıtlanmış, yararı gösterilmiştir. Her hastalığın aşılama şeması birbirinden farklıdır. Bu farklılığı hastalığa özel durumlar belirler. Aşılar, çocukluk çağında ve/veya erişkin dönemde uygulanabilir. Ülkeler kendi aşı takvimlerini bilim insanlarının tavsiyelerini de dikkate alarak kamusal mekanizmanın kararı ile oluştururlar.
Temel bir sağlık hizmeti olan bağışıklama/aşılama ile ilgili küresel düzeyde istenilen hedeflerin gerisinde kalınmaktadır. Örneğin, 2023 yılında Dünya’da 14,5 milyon çocuk olması gereken aşıyı olmamıştır (7).
Toplumda istenilen düzeyde bağışıklık düzeyi (herd immünite) sağlanamadığında toplumsal korunma da sağlanamaz. Örneğin, kızamık aşılama yüzdesi toplumda 95 olamadığında, toplumsal bağışıklık sağlanamaz (8). Kısacası, aşı olan her birey aslında toplumdaki diğer bireyleri de korumaktadır.
Örnekler çoğaltılabilir…
Özetle; en etkili halk sağlığı müdahaleleri arasında olan aşılama bireyleri ve toplumları hastalıklardan korumaktadır. Toplumdaki her bireyin bu sorumluluğa katkı sunması gerekir.
Aşı ile korunabilir hastalıklar tarihin her döneminde halk sağlığı sorunları arasında yer almıştır. Bu nedenle, aşıların bulunması ve uygulanması yaşam kurtaran, hastalıkları önleyen sağlık müdahaleleri arasında çok önemli bir uygulamadır. Dünya Sağlık Örgütü Avrupa Bölgesi aşının önemine vurgu yapmak için her yıl Avrupa Bağışıklama Haftası etkinlikleri düzenlemektedir. Bu yıl Avrupa Bağışıklama Haftası, 23 ve 29 Nisan 2023 tarihlerine denk gelmektedir. Bu hafta sürecinde aşı ile önlenebilir hastalıklarla ilgili ve bağışıklama konularında farkındalık etkinlikleri düzenlenecektir.
