Kategori: infodemi

Depremlerde söylentileri önlemek kriz yönetimi için gereklidir.

Deprem gibi kriz anlarında toplumda beliren söylentileri önlemek gerekir. Söylenti (rumor), güvenilir kanıtlar olmadan kişiden kişiye aktarılan önermeler, vb. olarak tanımlanır (1). Antik Roma dönemlerinden bu yana var olan söylentilerin toplumda yanlış davranışlara yönelmeye neden olduğu bilinmektedir (2). Bu yanlış yönelimler krizlerin yönetimi güçlendirir. Yeni Koronavirüs Hastalığı (COVID-19) döneminde bu konuda örnekler olduğu bilinmektedir (3). Benzer süreçler farklı krizler için de geçerlidir.

Herhangi bir konuda toplumda algının doğru bir şekilde oluşmasında kişiler arasında dolaşan bilginin doğruluğu, anlaşılırlığı, bilgiyi veren kişinin güvenilirliği gibi konular etkili olur (1). Kriz durumlarında insanların duygu durumları da söylentilerin yayılmasına etki yapabilir. Örneğin; yapılan bir araştırmada, kriz durumlarında öfkeli olan kişilerin öfkeli olmayanlara göre öfke yaratabilecek söylentilere inanma risklerinin daha yüksek olduğunu ortaya koymaktadır (4). Bu ve benzeri durumların önlenmesi için infodemi yönetiminin klasik adımlarının eksiksiz olarak uygulanması önerilmektedir (5).

Dilek Aslan, 15.2.2023

Kaynaklar

  1. Zhang L, Chen K, Jiang H, Zhao J. How the Health Rumor Misleads People’s Perception in a Public Health Emergency: Lessons from a Purchase Craze during the COVID-19 Outbreak in China. Int J Environ Res Public Health. 2020 Oct 2;17(19):7213.
  2. Takayasu M, Sato K, Sano Y, Yamada K, Miura W, Takayasu H. Rumor diffusion and convergence during the 3.11 earthquake: a twitter case study. PLoS One. 2015 Apr 1;10(4):e0121443. 
  3. Abdoli A. Gossip, Rumors, and the COVID-19 Crisis. Disaster Med Public Health Prep. 2020 Aug;14(4):e29-e30.
  4. Na K, Garrett RK, Slater MD. Rumor Acceptance during Public Health Crises: Testing the Emotional Congruence Hypothesis. J Health Commun. 2018;23(8):791-799. 
  5. Aslan D. İnfodemi yönetilebilir. https://infodemiyonetimi.net/infodemi-yonetilebilir/ Erişim: 15.2.2023.

İnfodemi ve yönetimi üzerine kısa notlar

1. İnfodemi nedir?

Dünya Sağlık Örgütü’ne göre infodemi, salgın gibi durumlarda, dijital ve/veya fiziksel ortamlarda bireylerin doğru davranışlara yönelmesini zorlaştıran yanlış bilgi, çarpıtılmış/kasıtlı yanlış bilgi, bilgi boşluğu, söylenti, doğrulanmamış bilgi, komplo teorisi gibi farklı bileşenleri olan bilgi bolluğudur (1). Bileşenleri gereği, infodemi salgın dışındaki durumlarda, acil durumlarda, krizlerde de görülür. Örneğin, afetlerde yanlış bilginin bir risk olduğu bildirilmektedir (2). İnfodeminin görüldüğü farklı alanlar olduğu bilinmektedir (3).

2. İnfodemi önlenebilir mi?

Evet, doğru yaklaşımlarla infodemi önlenebilir. Bu amaçla, yaklaşımın geniş bir tanımlaması infodemi yönetimi kavramıdır. İnfodemi yönetimi, sağlıkla ilgili acil durumlar sırasında infodeminin sağlık davranışları üzerindeki olumsuz etkileri azaltmak amacıyla risk (ve kanıta dayalı) analiz ve yaklaşımlarının sistematik kullanımıdır. İnfodemi yönetimi aşağıda yazılı dört eylemle doğru sağlık davranışlarını geliştirmeyi amaçlar (1):

  1. Toplumun endişe ve sorularını dinlemek
  2. Riskleri ve sağlık profesyonellerin önerilerini anlamayı geliştirmek
  3. Yanlış bilgiye karşı direnç oluşturmak
  4. Olumlu eylemler için toplumları sürece dahil etmek ve güçlendirmek

3. İnfodeminin önlenmesi için sadece doğru bilgi üretilmesi yeterli midir? (2)

İnfodeminin önlenmesi için doğru bilginin üretilmesi son derece önemlidir, ancak, yeterli değildir. Bu konuda 5 Doğru yaklaşımı kolay hatırda kalabilir: Doğru bilgi, Doğru zaman, Doğru hedef grup, Doğru paylaşım ortamı ve Doğru paylaşım aracı

Dilek Aslan, 11.2.2023

Kaynaklar

  1. WHO, [Internet] https://www.who.int/health-topics/infodemic#tab=tab_1
  2. Torpan S, Hansson S, Rhinard M, et al. Handling false information in emergency management: A cross-national comparative study of European practices. International Journal of Disaster Risk Reduction 2021;57:102151.
  3. Aslan D. Halk Sağlığı Bakış Açısıyla İnfodemi Yönetimi. Hipokrat Yayıncılık, 2022.