(İçerik Dünya Sağlık Örgütü Avrupa Bölgesi tarafından “The Pocket RCCE-IM Plan Creator” adlı yönlendirme belgesinin beşinci bölümünden yararlanılarak hazırlanmıştır. Belgenin orijinal formatına aşağıda gösterilen kaynaktan erişilebilir)
Temel mesajlar hedefleri, sonuçları ve amaçları destekler. Güçlü mesajlar erişilebilir, konuyla ilgili, anlaşılabilir özellikte olmalı ve zamanında verilmelidir. Mesajlar, toplumun sezgilerinin (insight) bütünlüğünü sağlar, sağlıkla ilgili doğru bilgi ve önerileri içerir, eylemlere davet eden özelliği vardır.
Mesaj geliştirme
Mesaj geliştirme risk iletişiminin ilk adımı değildir. Hedefler, sonuçlar, hedef kitle ve sezgiler net olmadan, sadece gerçekler üzerine kurulu mesajların etkili olmadığı bilinmektedir. Güçlü mesajların aşağıdaki özelliklere sahip olması gerekmektedir:
- Amaç ve hedefleri desteklemeli
- Doğru hedef kitleye odaklanmalı
- Hedef kitlenin sezgilerini içermeli
- İstenilen eylemlere odaklanmalı
- Kanıtlarla desteklenmeli
- Örnekler gerçek yaşamdan seçilmeli
Mesajlarda hangi stratejiler kullanılmalıdır?
- Belirsizlikler dürüstçe dile getirilmelidir.
- Mesajın çerçevesinin belirlenmesi gerekir. Mesajın nasıl sunulacağı, olumlu ve olumsuzluklar (kazanç ve kayıplar) açısından nasıl ifade edileceği, mesajın çerçevesinin belirlenmesi gerekir. Bu sayede, bireylerin mesajı nasıl anlayacaklarını ve ona göre nasıl hareket edeceklerini şekillendirecektir.
Kazançların dile getirilmesi umut, vb. olumlu duyguları destekler, motivasyonu artırır. Örneğin; “Korunmanız ailenizle daha fazla vakit geçirmenizi sağlar”.
Kayıpların dile getirilmesi bireylerin kaybetmeye karşı geliştirdikleri isteksiz duyguları kullanır. Örneğin; “korunmadığınız takdirde yaşamınızdan yılları kaybedebilirsiniz.”
Kayıp odaklı mesajlar inkar ya da kaçınmayı tetikleyebilir. Bu nedenle dikkatle kullanılmalıdır. Kayıp odaklı mesaj kullanıldığında ise; sorunun çözümsüz sunulmaması gerekir. Örneğin; “Ebola sizi öldürür” cümlesi yerine “Ebola sizi öldürür, ancak sağlık kurumuna erken başvurmak hayatınızı kurtarabilir” cümlesi daha doğru bir kullanımdır.
3. Mesajın diline, stiline dikkat edilmesi gerekir. Bu amaçla aşağıdaki sorulara yanıt aranması gerekir:
-Mesajınız hedef kitlesinin değerleri ve endişeleriyle uyumlu mu?
-Hedef kitlesinin sağlık okuryazarlığı düzeyi nedir? Görseller anlamayı kolaylaştırır mı?
-Belirli bir dil/stil kullanıyorlar mı ya da tercih ediyorlar mı?
-Olumlu, otoriter ya da a mizah içerikli mesajlara daha mı duyarlılar?
-Mesajda yanlış yorumlanabilecek ya da rahatsızlığa yol açabilecek herhangi bir içerik var mı?
-Mesajı hedef kitlesi için ilgili tüm dillere çevrildi mi?
4. Mesajın zamanında üretilmesi gerekir.
5. Mesajların tutarlı olması gerekir.
Risk iletişimcileri, tüm kanallar ve araçlarda tutarlı olacak şekilde temel mesajlar tasarlarlar. Üretilen mesajlar birbirini ne kadar çok güçlendirirse, strateji o kadar etkili olur ve tüm paydaşların (yetkililer, sağlık çalışanları, etkileyiciler ve diğerleri) aynı temel mesajı iletmesini sağlar.
Mesaj tasarımı için bir model örneği vardır: S.U.C.C.E.S.(S)
Basit (Simple): Tek ve net bir eylem içerir, jargon kullanmaktan kaçınır.
Beklenmedik (Unexpected): Merakı, dikkati ve katılımı destekler.
Somut (Concrete): Belirli örnekler veya benzetmeler kullanır.
Güvenilir (Credible): Kanıtlara ve güvenilir kaynaklara dayanır.
Duygusal (Emotional): Empatiye hitap eder ve eyleme geçmeyi motive etmek için mesaj çerçevesini kullanır.
Hikaye Anlatımı (Storytelling): Bağlantı kurmak ve etkileşim sağlamak için ilişkilendirilebilir insan hikayeleri ve görseller paylaşır.
Profesyoneller genellikle açıklamalar ve yöntemlerle başlasa da, insanlar genellikle önce sonuçları duymayı tercih eder. Mesajın etkili bir şekilde tasarlanması için, ana noktayla başlamak uygun olur: sonuç, en önemli bilgi ya da eyleme çağrı. Daha sonra söylenenlerin kanıtlarla desteklenmesi önem taşır. Bu çerçeve, mesajınızın net ve hedeflerinizle uyumlu olmasını sağlar. Mesaj olu
Mesaj Yapısı ile İlgili Çerçeve (Message House Framework) yaklaşımının dört düzeyi vardır:
- Amaç (şemsiye/kapsayıcı önerme)
- Sonuç (hedef grubun yapması istenilen eylem)
- Temel mesajlar (hedef kitlenin harekete geçmesi için motive edici eylem çağrısı ve mesajlar)
- Kanıt (mesajları destekleyen gerçekler, istatistiki bilgiler ve verileri içeren bütün bilgiler)
Mesajların denenmesi (test edilmesi)
Mesajlar neden test edilmeli?
Risk iletişiminde, mesajların harekete geçmesi istenen kişilerde etki yaptığından emin olmak için mesajların denenmesi (test edilmesi) çok önemli bir adımdır. Mesajları üreten açısından önemli olan konular hedef kitle açısından önemli olmayabilir. Bu nedenle mesajlarıntest edilmesi mesajlarınızın ve materyallerin uygunluğunu artırmaya yardımcı olur.
Hızlı gelişen bir acil durumda bile, temel düzeyde yapılan denemeler, mesajların ne kadar iyi alındığı ve gerekirse nasıl bir düzenleme yapılacağı konularında kritik bilgiler sağlayabilir. Mesajların ve görsellerin birkaç farklı içeriğini test etmek ve hangisinin daha uygun olduğunu hedef kitleye sorarak belirlemek yaygın kullanılan bir uygulamadır.
Unutmayalım: zaman ve maliyet açısından bir mesajı yayınlamadan önce test etmek, sonradan revize etmekten daha verimlidir.
Mesajlarla ilgili meler test edilmeli?
Mesajlar netlik, konuyla ilgi, yaşam deneyimleri ile uyum, motivasyon, duygusal tepkiler açısından denenmelidir.
Netlik: Mesajlar açık ve anlaşılır mı? Ana noktayı ya da öneriyi kolayca kavratabiliyor mu?
Konuyla ilgi: Mesajlar mevcut durumla ilgili mi? Şu anki gereksinimlere ya da endişelere yönelik olarak uygun mu?
Uyum: Mesajlar hedef grubun yaşam deneyimleri ve inançlarıyla örtüşüyor mu? Kültürel olarak uygun mu?
Motivasyon: Mesajlar hedef grubu harekete geçmeye ya da önerilen adımları izlemeye yönelik motive edici mi? Mesajın hangi bölümü/bölümleri harekete geçmeyi teşvik etmiyor gibi görünüyor?
Duygusal tepki: İçerikteki bazı mesajlar ya da konular hedef grubu rahatsız ediyor mu? Korku, endişe gibi herhangi bir duyguyu tetikliyor mu?
Mesajlar nasıl test edilmeli?
Nitel ve nicel yöntemler, mesajların test edilmesi aşmasında kullanılır. Her iki yöntemin sonuçlarını bir arada değerlendirmek mesajların nasıl algılandığına dair anlamayı güçlendirir ve veriye dayalı sezgileri de kullanarak mesajların iyileşmesi sağlanabilir.
Nitel Yöntemler (Odak Grupları ve Derinlemesine Görüşmeler): Bu yöntemler, mesajlara verilen tepkilerin ardındaki duyguları, algıları ve motivasyonları anlamak gerektiğinde idealdir. Odak grupları, grup dinamikleri ve bireylerin mesajları nasıl tartıştığı ve bunlara nasıl tepki verdiği konusunda fikir verirken, derinlemesine görüşmeler daha ayrıntılı, kişisel yanıtlar alınmasına olanak tanır.
Nicel Yöntemler (Anketler): Bu yöntem, hedef kitlenin nasıl tepki verdiğine dair kalıpları belirlemek için geniş, genelleştirilebilir veriler toplamak için uygundur. Çevrimiçi anketler, özellikle hedef kitlenin internet erişimi varsa, daha geniş bir kitleyle mesajları test etmenin etkili bir yolu olabilir. Anket sonuçları mesaja olumlu tepki veren kişilerin yüzdesi, en çok tercih edilen mesaj vb. gibi istatistiksel veriler sağlar.
Mesajları test ederken; maliyeti ve kaynaklarını kontrol edebilmek amacıyla ipuçları:
-Kuruluşlarla ortaklık kurun: Katılımcı bulmak ve test süreci için ilgili gruplarla iş birliği yapmak önemlidir.
-Soruları basit hale getirmek yararlı olur. Soruların kısa, net olarak hazırlanması, daha kolay analiz için de kapalı uçlu ya da çoktan seçmeli sorular kullanmak uygun olur.
-5-5-5 rehberini kullanmak yararlıdır. Hedef kitlesinden beş kişiyle görüşmek, beş soru sormak ve anketi beş dakikadan daha kısa sürede uygulamak pratik bir yaklaşımdır. Bu adımlar; yüz yüze, telefonla, e-postayla ya da mesajlaşma yoluyla yapılabilir.
Kaynak
Dr. Dilek Aslan, 6.6.2026.