(İçerik Dünya Sağlık Örgütü Avrupa Bölgesi tarafından “The Pocket RCCE-IM Plan Creator” adlı yönlendirme belgesinin yedinci bölümünden yararlanılarak hazırlanmıştır. Belgenin orijinal formatına aşağıda gösterilen kaynaktan erişilebilir)
Toplum katılımı
Topluluklar (toplum), her türlü müdahalenin merkezinde yer alır. Müdahale ve iyileştirme çabalarına katkıda bulunabilecek değerli bilgi ve kaynaklara sahiptirler. Başarılı bir toplum katılımı, toplumları müdahalelerin birlikte tasarımına dahil etmeye, yerel olanaklardan yararlanmaya ve çözümlere sahip çıkabilmeleri için onları güçlendirmeye dayanır.
Toplum katılımı düzeyleri
- Bilgilendirme (inform): Tek yönlü bir iletişimdir. Doğrulanmış bilgi ve öneri paylaşımı için kullanılır.
- Danışmanlık (consult): Toplumdan gelen geri bildirimlerin, alınacak önlemler ve müdahaleler doğrultusunda kullanılmasını sağlamak amacıyla geri bildirim mekanizmaları oluşturulmuştur.
- Dahil etme, katılım (involve): Topluluklar sürece dahil edilir ve onlara danışılır, katkıları yaklaşımın şekillenmesine yardımcı olur. Son karar kuruluşlara ya da liderlere aittir.
- İş birliği (collaboration): Topluluklar, müdahaleleri aktif olarak birlikte tasarlar ve uygular; kararlar, eylemler ve sonuçlar için sorumluluğu paylaşırlar.
- Güçlendirme (empower): Topluluklar, uzun vadeli sürdürülebilirliği destekleyen sistemlere, becerilere ve çözümlere sahip çıkarlar.
Toplumsal katılım düzeyinin seçimi, durum, amaç, gereksinim, kaynaklar, durumun aciliyeti gibi konularla ilişkilidir.
Örneğin:
Acil durumlarda ve zaman darlığı olduğunda: Hızlı yanıtlar için bilgilendirme ya da danışmanlık mekanizmaları kullanılabilir. İş birlikleri ve güçlendirme uzun süreli planlar için tercih edilebilir.
Toplumsal güven ve hazır olma durumu: Yeterli düzeyde güven yok ise ya da Güven düşükse ya da katılım yeni ise daha düşük düzeylerden başlamak ve zamanla düzeyi artırmak uygun olur.
Kaynaklar ve kapasite: Güçlendirme gibi daha yüksek seviyeler daha fazla zaman, destek ve altyapı gerektirir.
Konunun karmaşıklığı: Karmaşık sorunlar için iş birliği ya da güçlendirme yöntemlerinin kullanılması önerilmektedir. Bilgilendirme yöntemi ise daha basit, zaman kısıtlaması olan sorunlar için uygundur.
Sağlıkla ilgili acil durumlarda toplum katılımının adımları
| Adım | Ne yapılacak? | Nasıl yapılacak? |
| 1. Haritalandırma (community mapping) | Toplum bireylerinin ve paydaşlarının, toplumsal yapıların (structures) ve varlıklarının (assets), güvenilir bilgi kaynaklarının belirlenmesi Yapılar toplum içindeki okul, sağlık merkezi gibi resmi ya da komşu, yerel düzeydeki toplum lideri gibi resmi olmayan organize sistemleri temsil eder. Varlıklar ise toplumda yaşam kalitesini artıran kaynaklardır (örneğin; sağlık çalışanları gibi yetkilendirilmiş bireyler, hastaneler gibi hizmet sağlayan kuruluşlar, eğitim kurumları gibi toplumsal düzeyde hizmet sunanlar). | Demografik veriler Gözlemler Mülakatlar Odak gruplar Sosyal medya grupları Çalıştaylar Büyük ölçekli görüşmeler |
| 2. Dinleme (community listening) | Toplumdan gelen geribildirimlerin, sezgilerin ve davranışların tespit edilmesi ve buna göre davranılması Bu süreçleri anlayan ve hizmet sunulan yerel kuruluşları temsil eden taraflarla iş birliği yapılması | Anketler, odak grup çalışmaları, danışma/yardım hatları, sosyal medya ve toplum tabanlı toplantılar gibi geribildirim mekanizmaları |
| 3. Birlikte geliştirme (co-development) | Acil durum yönetimine aktif olarak katkı sunacak sağlık önerileri, rehberler, dirençlilik planları gibi çözümlerin toplumla beraber tasarlanması | Çalışma grupları, görev grupları, toplum danışma kurulları |
| 4. Birlikte sunum (co-delivery) | Güvenilir kaynaklar aracılığı ile sağlık bilgisi sunabilmek için yerel kuruluş ve kişilerle birlikte çalışılması | Temsil edilmeyen gruplar için bire bir kampanyalar, sağlıkla ilgili mesajların yaygınlaştırılması için radyo-sosyal medya mesajları, toplulukların bir arada olduğu etkinlikler |
| 5. Toplumla etkileşim/topluma erişim (community outreach) | RCCE-IM uygulamalarının sürekliliğini sağlayabilmek için yerel aktörleri güçlendirmek | Toplum liderlerinin eğitimi |
Toplumu etkileyen, toplumda öne çıkan bireylerle çalışmak…
İngilizce kullanımda (influencer)
Bu kişiler sağlık koruma önlemlerinin toplum tarafından kabul edilmesine yardımcı olur. “Birincil” hedef kitlenin sağlıklarını korumaya motive etmede önemli bir rol oynayan “ikincil” bir hedef kitle görevini üstlenirler. Sağlık çalışanları, gençler, toplum liderleri, gazeteciler, sivil toplum kuruluşları, dini liderler çalışılabilecek gruplar arasındadır.
Kaynak
Dr. Dilek Aslan, 6.6.2026.